„Hobbit, czyli tam i z powrotem” – streszczenie + karty pracy
„Hobbit, czyli tam i z powrotem” to powieść fantasy autorstwa J.R.R. Tolkiena, opublikowana po raz pierwszy już w 1937 roku.
Akcja tej klasycznej opowieści rozgrywa się w Śródziemiu – fantastycznym świecie obejmującym takie miejsca jak spokojny Hobbiton w Shire, elficką dolinę Rivendell (ostatnim przyjaznym domu na skraju dzikich krajów), niebezpieczne Góry Mgliste, ponurą Mroczną Puszczę oraz majestatyczną Samotną Górę i położone u jej stóp Miasto na Jeziorze.
Poniższy artykuł to kompletne szczegółowe streszczenie całej powieści „Hobbit, czyli tam i z powrotem” z naciskiem na kolejne rozdziały i stopniową przemianę głównego bohatera – Bilba Bagginsa.
Załączam też link do materiałów edukacyjnych i kart pracy z Hobbita, wsród nich znajdziesz np. lapbooki, testy i sprawdziany lekturowe, fiszki, gazetki, krzyżówkę, grę: Ja mam, kto ma i inne ciekawe materiały dydaktyczne.
Wprowadzenie
Głównym celem wyprawy opisanej w książce jest odzyskanie legendarnego skarbu z samotnej góry, zagarniętego przed laty przez smoka Smauga. W skład Kompanii wchodzi Bilbo jako czternastego członka wyprawy, czarodziej Gandalf oraz 13 krasnoludów pod wodzą Thorina Dębowej Tarczy, prawowitym potomkiem dawnych królów spod Góry.
Lapbook lekturowy: Hobbit czyli tam i z powrotem – 16 kart PDF
Powieść porusza najważniejsze motywy literatury przygodowej: fascynację podróżą i nieznanym, proces dojrzewania bohatera, problem chciwości i odpowiedzialności za własne decyzje, a także wartość przyjaźni między różnymi rasami – hobbitami, krasnoludami, elfami i ludźmi.
Po szczegółowym streszczeniu Hobbita znajdziesz również krótki opis bohaterów oraz omówienie znaczenia powieści w historii literatury fantasy.
Hobbit – streszczenie krótkie
Bilbo Baggins, stateczny hobbit mieszkający w norce Bag End na Pagórku w Shire, zostaje nieoczekiwanie wciągnięty przez czarodzieja Gandalfa i trzynaście krasnoludów w niebezpieczną wyprawę do Samotnej Góry. Celem podróży jest odzyskanie legendarnego skarbu przodków krasnoludów, zagarniętego przez potężnego smoka Smauga.
Podczas wędrówki Bilbo i jego towarzysze napotykają trolle, które Gandalf zamienia w kamień, gobliny w Górach Mglistych oraz tajemniczego Golluma, od którego Bilbo zdobywa magiczny tajemniczy pierścień czyniący go niewidzialnym.
Kompania przedziera się przez mroczną puszczę, gdzie walczy z wielkimi pająkami, a następnie trafia do niewoli leśnych elfów. Sprytny Bilbo uwalnia przyjaciół, spławiając ich w beczkach do miasta na jeziorze, skąd wyruszają ku Samotnej Górze. Po konfrontacji ze Smaugiem, smok atakuje Esgaroth, ale ginie z ręki Barda – łucznika, który z łuku zabił smoka dzięki informacji o słabym punkcie potwora.
Konflikt o skarb między krasnoludami, ludźmi i elfami zostaje przerwany przez nadciągającą armię goblinów i wargów. W kulminacyjnej bitwie pięciu armii siły dobra zwyciężają dzięki pomocy orłów i Beorna. Bilbo wraca do Shire odmieniony – bogatszy o doświadczenie i niewielką część skarbu, choć mniej poważany wśród sąsiadów. Zachowuje jednak przyjaźń z Gandalfem i elfami, a jego przygoda staje się początkiem większej historii Śródziemia.
Hobbit – streszczenie szczegółowe według rozdziałów
Poniżej przedstawiam szczegółowe streszczenie wszystkich dziewiętnastu rozdziałów Hobbita z najważniejszymi wydarzeniami, postaciami i motywami. Tytuły rozdziałów podaję w polskiej wersji, zgodnie z wydaniem „Hobbit, czyli tam i z powrotem” w przekładzie Marii Skibniewskiej.
Każda podsekcja liczy kilka zdań streszczenia oraz wskazuje kluczowe postacie i wątki. Tekst utrzymany jest w tonie zrozumiałym dla uczniów szkoły podstawowej i średniej, ale bez upraszczania złożoności fabuły.
Niektóre rozdziały zostały szerzej rozbudowane ze względu na ich kluczowe znaczenie dla całej opowieści – dotyczy to szczególnie „Zagadek w ciemnościach”, „Na zwiadach w obozie wroga” oraz „Chmury pękają”.
Rozdział I – Nieproszeni goście
Bilbo Baggins prowadzi spokojne, uporządkowane życie w swojej przytulnej norce Bag End, położonej na Pagórku w Hobbitonie. Jako przedstawiciel szanowanego rodu Bagginsów ceni sobie regularność, dobre jedzenie i brak przygód. W jego żyłach płynie jednak także krew bardziej „szalonych” Tuków – rodziny słynącej z niekonwencjonalnych zachowań.
Pewnego poranka nieproszeni goście zaczynają zakłócać spokój Bilba. Najpierw pojawia się czarodziej Gandalf, który tajemniczo oznacza drzwi hobbita specjalnym znakiem i proponuje mu udział w wyprawie jako „włamywacz”. Bilbo zdecydowanie odmawia, ale wieczorem do jego domu przybywają kolejne krasnoludy: Dwalin, Balin, Kíli, Fíli, Dori, Nori, Ori, Óin, Glóin, Bifur, Bofur, Bombur i wreszcie ich przywódca – Thorin Dębowa Tarcza.
Test z lektury: Hobbit, czyli tam i z powrotem (6 stron PDF do druku)
Podczas burzliwej uczty krasnoludy śpiewają poruszającą pieśń o Samotnej Górze i bogactwa złupione ongi przez smoka Smauga. Opowiadają historię wypędzenia ich ludu z Ereboru i upadku sąsiedniego królestwa Dala. Gandalf przedstawia mapę i klucz do tajemnych drzwi w górze – pamiątki po Thráinie, ojcu Thorina.
Bilbo zostaje wyznaczony na nocny złodziej i poszukiwacza skarbów – czternastego uczestnika wyprawy. Początkowo przerażony perspektywą niebezpieczeństw, hobbit zaczyna odczuwać dziwne podniecenie na myśl o przygodzie. Ta noc zmieni jego życie na zawsze i zapoczątkuje podróż, która uczyni z niego bohatera.
Czas na…
Rozdział II – Pieczeń barania
Następnego ranka Bilbo budzi się w pustym domu, przekonany, że krasnoludy wyruszyły bez niego. Znajduje jednak liścik z instrukcjami i bez śniadania pędzi do gospody „Pod Zielonym Smokiem” w Bywater, gdzie dołącza do wyprawy krasnoludów. Wyruszają na kucykach przez zielone tereny Shire, kierując się na wschód ku dzikim krainom.
Podczas pierwszej nocy na pustkowiu Bilbo dostrzega tajemnicze światło w oddali. Wysłany na zwiady, odkrywa obóz trzech trolli – Berta, Toma i Williama – którzy pieką skradzione owce. Próba kradzieży portfela kończy się katastrofą: Bilbo zostaje złapany, a zaraz potem wyskoczyły gobliny… to znaczy trolle schwytały także wszystkie krasnoludy biegnące na pomoc.
Sytuację ratuje czarodziej Gandalf, który ukryty za drzewami naśladuje głosy trolli i przedłuża ich kłótnię aż do świtu. Promienie słońca zamieniają potwory w kamień – trolle nie mogą bowiem znieść dziennego światła. W jaskini trolli Kompania znajduje broń: Gandalf bierze miecz Glamdring, Thorin – Orkrist, a Bilbo otrzymuje mały sztylet, który dla niego jest prawie jak miecz. Zdobywają też złoto i zapasy na dalszą drogę.
Czas na…
Rozdział III – Krótki odpoczynek
Kompania dociera na skraj dzikich krajów i schodzi do ukrytej doliny Rivendell – Ostatniego Przyjaznego Domu przed Górami Mglistymi. To siedziba Elronda, mądrego pół-elfa, który przyjmuje wędrowców z gościnnością charakterystyczną dla wysokich elfów.
Elrond bada znalezione miecze i rozpoznaje w nich legendarne ostrza z Gondolinu – starożytnego miasta elfów. Glamdring należał niegdyś do króla, a Orkrist do jego wodza. Najważniejsze jednak, że Elrond potrafi odczytać runy na mapie Thráina – księżycowe litery widoczne tylko przy określonej fazie księżyca.
Runy ujawniają kluczową wskazówkę: „staniesz przy szarym kamieniu, kiedy drozd zapuka, a zachodzące słońce ostatnim promieniem dnia Durina wskaże dziurkę od klucza”. Ta przepowiednia określa moment, gdy można będzie otworzyć tajemne drzwi do Samotnej Góry.
Pobyt w Rivendell to czas odpoczynku i regeneracji. Bilbo delektuje się śpiewem elfów, ucztami i spokojem doliny. Krasnoludy są jednak niecierpliwe – chcą jak najszybciej ruszyć dalej. Po kilku dniach Kompania wyrusza w stronę Gór Mglistych, zostawiając za sobą ostatni bezpieczny przystanek na długie tygodnie.
Czas na…
Rozdział IV – Górą i dołem
Droga przez Góry Mgliste okazuje się niezwykle niebezpieczna. Kompanię zastaje potężna burza, a w oddali widać kamiennych olbrzymów, którzy ciskają w siebie głazami. Przemoczeni i wyczerpani wędrowcy znajdują pozornie bezpieczną jaskinię, by przeczekać niepogodę.
W nocy ściana jaskini otwiera się i z ciemności wyskakują gobliny. Porywają śpiących krasnoludów i Bilba, ciągnąc ich w głąb podziemnych tuneli. Trafiają przed oblicze wielkiego goblina – potężnego władcy podziemi, który rozpoznaje miecz Thorina jako Orkrist, zwany przez gobliny „pożeraczem”.
Wściekły Wielki Goblin każe zabić więźniów, ale w kluczowym momencie pojawia się Gandalf. Czarodziej wrócił właśnie z jakiejś tajemnej misji i teraz zabija Wielkiego Goblina błyskawicznym ciosem. Zabicie wielkiego goblina wywołuje chaos i panikę wśród jego poddanych.
Gandalf prowadzi ucieczkę tunelami, ale podczas chaotycznej ucieczki Bilbo zostaje odłączony od reszty. Upada w ciemność i traci przytomność. Gdy się budzi, jest zupełnie sam w nieprzeniknionej ciemności podziemi goblinów.
Czas na…
Rozdział V – Zagadki w ciemnościach
Bilbo budzi się w kompletnych ciemnościach, bez pojęcia, gdzie się znajduje. Błądząc po omacku wilgotnymi tunelami, jego palce natrafiają na coś małego i zimnego – złoty pierścień leżący na skalnej posadzce. Bez namysłu chowa go do kieszeni.
Po chwili dociera do podziemnego jeziora, gdzie napotyka niezwykłe stworzenie – Golluma. Ta chuda, bladoskóra istota o wielkich, świecących oczach żyje samotnie w ciemności, żywiąc się rybami i goblinami, którzy zbłądzą w te rejony. Gollum mówi do siebie, nazywając się „my” i „skarbie”.
Między Bilbem a Gollumem dochodzi do gry w zagadki. Zasady są proste: jeśli Bilbo przegra, zostanie zjedzony; jeśli wygra – Gollum pokaże mu drogę na zewnątrz. Bilbo wygrał większość zagadek, wykazując się sprytem i inteligencją. Padają pytania o góry, wiatr, czas i ciemność.
Na końcu, zdesperowany Bilbo, zadaje pytanie: „Co mam w kieszeni?” – to nie jest prawdziwa zagadka, ale Gollum jej nie odgaduje. Kiedy stworzenie chce sięgnąć po swój „skarb” – mu potrzebny pierścień do niewidzialności – odkrywa z przerażeniem, że go zgubił.
Wściekły Gollum rzuca się na Bilba, który przypadkiem zakłada pierścień i staje się niewidzialny. Niewidzialny hobbit wymyka się Gollumowi i podąża za nim ku wyjściu z tuneli. Kiedy Gollum w rozpaczy zatrzymuje się przy wąskiej szczelinie prowadzącej na zewnątrz, Bilbo przeskakuje nad nim i ucieka na wolność.
Rozdział VI – Z patelni w ogień
Bilbo wydostaje się z podziemi goblinów i ku swojemu zaskoczeniu odnajduje krasnoludów i Gandalfa po drugiej stronie gór. Jego towarzysze są zdumieni, że przeżył – hobbit sięgnął po pierścień, by ukryć go przed ciekawskimi spojrzeniami, i opowiada tylko część prawdy o swojej ucieczce. Od tego momentu jego reputacja jako „włamywacza” rośnie.
Jednak niebezpieczeństwo nie minęło. Gobliny organizują pościg, a na dodatek Kompania wkracza na terytorium wargów – dzikich, wilkopodobnych bestii sprzymierzonych z goblinami. Wędrowcy są zmuszeni schronić się na drzewach, podczas gdy wargi otaczają ich ze wszystkich stron.
Gobliny dołączają do wargów i zaczęły podpalać drzewa, chcąc wypalić lub udusić bohaterów. Gandalf broni się, ciskając płonące szyszki, ale sytuacja wydaje się beznadziejna. Wtedy z nieba nadlatują Wielkie Orły – potężne ptaki z Gór Mglistych.
Orły chwytają członków Kompanii i przenoszą ich w bezpieczne miejsce na skaliste półki daleko od goblinów i wargów. Dla Bilba to pierwsze doświadczenie lotu – przerażające, ale i ekscytujące. Ten etap podróży, naznaczony grozą podziemi i atakiem potwora ogień ledwie nie pochłonął całej drużyny, wreszcie się kończy.
Kolej na…
Rozdział VII – Dziwna kwatera
Orły odstawiają Kompanię w pobliżu osobliwego domu otoczonego pasiekami i ogrodami. To siedziba Beorna – tajemniczego człowieka, który potrafi zmieniać się w wielkiego czarnego niedźwiedzia. Jest on przyjacielem niedźwiedzi i nie przepada za nieproszonym towarzystwem.
Gandalf, znając nieufność Beorna, przedstawia mu krasnoludów stopniowo – po dwóch lub trzech naraz – wplatając ich w opowieść o ucieczce z podziemi goblinów. Beorn, zaintrygowany historią o zabiciu Wielkiego Goblina, słucha z rosnącym zainteresowaniem.
Tej nocy Beorn wyrusza w postaci niedźwiedzia, by sprawdzić prawdziwość opowieści. Znajduje dowody – ciała goblinów i wargów – i postanawia pomóc Kompanii. Przez kilka dni wędrowcy odpoczywają w jego wnętrznościach domu, jedząc doskonałe miody i chleby.
Beorn ostrzega przed mrocznej puszczy: nie wolno schodzić ze ścieżki ani pić wody z czarnej rzeki. Co najważniejsze, Gandalf oznajmia, że musi opuścić Kompanię przed wejściem do lasu – ma pilne sprawy do załatwienia. Krasnoludy i Bilbo będą zdani tylko na siebie.
Kolej na…
Rozdział VIII – Muchy i pająki
Mroczna Puszcza to najbardziej przygnębiające miejsce na trasie wyprawy. Gęste korony drzew nie przepuszczają światła, powietrze jest stęchłe, a głód i zmęczenie dręczą wędrowców. Co gorsza, nocami widać tajemnicze światła – to uczty elfów, które znikają, gdy tylko ktoś się zbliży.
Podczas przeprawy przez czarną rzekę Bombur wpada do wody i zapada w głęboki, zaczarowany sen. Przez wiele dni towarzysze muszą go nieść, co dodatkowo wyczerpuje ich siły. Gdy wreszcie udało się go obudzić, nie pamięta nic z podróży, ale marzy tylko o jedzeniu z elfickiej uczty.
W końcu Kompania zostaje zaatakowana przez gigantyczne pająki. Stworzenia oplatają krasnoludów kokonami pajęczyny i wloką do swojego gniazda. Jeden olbrzymi pająk atakuje Bilba, ale hobbit – sam, bez pomocy Gandalfa – zabija go swoim mieczem.
Od tej chwili Bilbo nazywa swoją broń „Żądłem”. Używając Pierścienia, staje się niewidzialny i wyzwala krasnoludów jednego po drugim, prowokując pająki obraźliwymi piosenkami. To moment przełomowy – z nieudacznika Bilbo przeistacza się w prawdziwego bohatera, którego krasnoludy znalazły nowy szacunek.
Niestety, podczas walki Thorin zostaje osobno pojmany przez leśne elfy i uwięziony w jego pałacach króla Leśnej Krainy.
Kolej na…
Rozdział IX – Beczki
Pozostali krasnoludy również trafiają do niewoli leśnych elfów. Straże prowadzą ich do podziemnego pałacu władcy elfów – potężnego władcy elfów tych ziem, który chce poznać cel ich podróży. Krasnoludy odmawiają odpowiedzi i trafiają do lochów.
Bilbo, dzięki Pierścieniowi, pozostaje niewidzialny i swobodnie porusza się po komnatach pałacu. Przez wiele dni obserwuje poddanych władcy, szukając sposobu na uwolnienie przyjaciół. W końcu odkrywa, że elfy spławiają puste beczki rzeką do Miasta na Jeziorze.
Pewnej nocy, gdy strażnik zapada w pijacki sen, Bilbo kradnie klucze i wypuszcza krasnoludów z cel. Ukrywa ich w pustych beczkach przeznaczonych do spływu i sam, jako ostatni, doczepia się do jednej z nich. Spuszczają się do rzeki i płyną w stronę Esgaroth.
To jeden z najważniejszych momentów powieści – Bilbo samodzielnie, bez pomocy Gandalfa, ratuje całą Kompanię. Bilbo dowiedział się, że ma w sobie więcej odwagi i sprytu, niż kiedykolwiek podejrzewał.
Kolej na…
Rozdział X – Serdeczne powitanie
Beczki docierają do Esgaroth, miasta na jeziorze zbudowanego na palach wbitych w dno Długiego Jeziora. Mokrzy, poobijani krasnoludy są wyciągani z beczek przez zdumiony hobbit, który sam ledwo żyje po lodowatej podróży.
Gdy Thorin przedstawia się jako „Thorin, syn Thraina, syna Throra, Król spod Góry”, wśród mieszkańców wybucha podniecenie. Starzy ludzie pamiętają pieśni mówiące, że po długich wiekach nieszczęść doczekamy powrotu króla i bogactw pod Górę. Władcy miasta początkowo jest sceptyczny, ale widząc entuzjazm ludu, postanawia wspomóc wyprawę.
Kompania spędza w Esgaroth dwa tygodnie, regenerując siły. Bilbo wziął nawet przeziębienie, zresztą drżący z zimna przez całą podróż w beczce. Otrzymują nowe ubrania, jedzenie i wyposażenie na ostatni etap wędrówki.
Tymczasem król elfów wysyła zwiadowców, podejrzewając, że konflikt o skarb Smauga jest nieunikniony. Napięcie narasta, a Samotna Góra czeka.
Kolej na…
Rozdział XI – Na progu
Kompania dociera do spustoszonej doliny Dale – dawnej stolicy ludzi żyjących u stóp Samotnej Góry. Ruiny świadczą o potędze smoka, który przed laty zniszczył królestwo krasnoludów i sąsiednie miasto. Wszędzie panuje martwa cisza.
Na stokach góry krasnoludy obozują, wysyłając Bilba na rekonesans. Hobbit wszedł w kierunku głównej bramy, skąd kiedyś Smaug wylatywał łupić okoliczne ziemie. Widok jest przygnębiający – cała okolica to skraju pustkowia.
Przez wiele dni Kompania szuka ukrytych drzwi wskazanych na mapie. Kiedy nadzieja zaczyna gasnąć, nadchodzi Dzień Durina. Pojawia się drozd, który zapuka w skałę. W tym momencie zachodzące słońce ostatnim promieniem dnia Durina wskaże dziurkę od klucza, a ostatnim promieniem dnia ujawnia się kontur drzwi.
Thorin wkłada klucz, obraca go i drzwi się otwierają. Kompania stoi na progu – dosłownie i w przenośni. Przed nimi ciemny tunel prowadzi do komnaty smoka i do skarbu jego przodków.
Pora na…
Rozdział XII – Na zwiadach w obozie wroga
Zgodnie ze swoją rolą, Bilbo jako włamywacz wchodzi pierwszy w ciemny tunel. Pierścień czyni go niewidzialnym, ale nie chroni przed zapachem smoka i żarem bijącym z komnaty. Im dalej schodzi, tym goręcej i straszniej.
W końcu Bilbo widzi Smauga – i zapiera mu dech. Ogromny smok leży na górze złota, klejnotów i niezliczone drogocenne przedmioty są wszędzie dokoła rozsypane. Jego cielskiem przykrywa całe wzgórza skarbów. W słabym blasku jego łuski wyglądają jak rubiny i diamenty.
Bilbo kradnie złoty puchar i ucieka do krasnoludów. Smaug budzi się wściekły – po tylu wiekach snu potwora ogień ledwie tlący się w jego gardle roznieca się na nowo. Smok podejrzewa mieszkańców miasta na jeziorze o współpracę ze złodziejem.
Podczas drugiej wizyty Bilbo prowadzi ze smokiem wymianę zagadkowych tytułów, nazywając siebie wybrańcem szczęścia, nosicielem Pierścienia i beczkowozem. Smaug, zainteresowany, próbuje złamać wolę hobbita. Ale Bilbo dostrzega słaby punkt – nieosłonięte miejsce na podbrzuszu smoka, gdzie brakuje łuski.
Wracając do towarzyszy, Bilbo opowiada o skarbcu i słabości Smauga. Siedzący na skale drozd słucha uważnie…
Pora na…
Rozdział XIII – Smauga nie ma w domu
Po ataku Smauga na zewnętrzne stoki góry Kompania znajduje się uwięziona w tunelu. Bilbo jako pierwszy odważa się zejść ponownie do komnaty. W ciszy odkrywa, że smok odleciał.
Komnata jest pełna skarbów – góry złota, srebrne puchary, klejnoty i zbroje. Krasnoludy ruszyły oglądać bogactwa swoich przodków z zachwytem i łzami wzruszenia. Po tylu pokoleniach skarb wrócił do prawowitych właścicieli.
Bilbo znajduje wśród skarbów wyjątkowy klejnot – Arcyklejnot, zwany także Sercem Góry. To najcenniejszy skarb rodu Throra, biały kamień lśniący własnym światłem. Hobbit, kierowany dziwnym impulsem, chowa go do kieszeni i nie mówi o tym Thorinowi.
Kompania przenosi się do dawnej strażnicy na Kruczym Wzgórzu, skąd widać podejścia do Góry. Thorin zachowuje się coraz dziwniej – obchodzi skarby, dotyka złota i odmawia dyskusji o podziale. Choroba złota, która przed wiekami opętała smoka, zaczyna ogarniać króla krasnoludów.
Pora na…
Rozdział XIV – Ogień i woda
Akcja przenosi się do Esgaroth. Smaug, przekonany, że mieszkańcy miasta pomogli złodziejom, nadlatuje nocą z niszczycielską furią. Ognisty oddech potwora podpala drewniane budynki na palach, ludzie w panice uciekają na łodzie.
Podczas atakiem potwora większość obrońców ucieka. Władca miasta jako jeden z pierwszych porzuca swoich ludzi. Tylko Bard, przywódca łuczników i potomek dawnych władców Dale, zachowuje spokój i organizuje obronę.
Stary drozd przylatuje do Barda i przetłumaczył słowa drozda o słabym miejscu na ciele smoka. Jako prawowitym potomkiem królów Dale, Bard rozumie mowę ptaków. Wycelowuje swoją ostatnią strzałę – czarną strzałę odziedziczoną po przodkach.
Strzała trafia w nieosłonięte miejsce pod lewą piersią Smauga. Smok, śmiertelnie raniony, spada na miasto, niszcząc je ostatecznie. Z ręki zginął smok – największe zagrożenie Śródziemia zostało unicestwione.
Bard staje się przywódcą ocalałych. Mieszkańcy, pozbawieni domów i dobytku, zaczynają domagać się części skarbu Samotnej Góry jako odszkodowania. Wysyłają posłów do Ereboru.
Rozdział XV – Chmury się zbierają
Do Samotnej Góry przylatuje stary kruk Roäc, przynosząc przyjaciół wiadomość o śmierci Smauga. Ale wiadomość ma też mroczną stronę – armie ludzi i elfów maszerują ku Górze, domagając się części skarbu.
Thorin, opanowany przez chciwość, odmawia jakichkolwiek negocjacji. Każe umacniać fortyfikacje przy Głównej Bramie i wysyła kruki do jego kuzyna Daina II Żelazną Stopą z żelaznych wzgórz, prosząc o zbrojną pomoc.
Pod Samotną Górę przybywają wojska Barda i króla elfów z południowej części puszczy. Ich żądania są jasne: sprawiedliwa część skarbu jako odszkodowanie za zniszczone Esgaroth i jako zapłata za pomoc, której elfy udzieliły Kompanii. Bard przypomina też, że to on zabił smoka.
Thorin odpowiada gwałtowną odmową. Powołuje się na prawo krasnoludów do całego skarbu i odmawia oddania choćby jednej monety. Ich przywódca, Bard, jest rozczarowany, ale cierpliwy. Oblężenie zaczyna się na dobre.
Pora na…
Rozdział XVI – Nocny złodziej
Bilbo obserwuje rosnącą obsesję Thorina i grożącą wojnę z narastającym niepokojem. Widzi, że chciwość krasnoludów może doprowadzić do rozlewu krwi między trzema armiami, które powinny być sojusznikami.
Pewnej nocy Bilbo podejmuje najtrudniejszą decyzję w swoim życiu. Wymyka się z Samotnej Góry, korzystając z Pierścienia, by pozostać niewidzialnym. Jako nocny złodziej, którym miał być od początku, kradnie – ale nie dla krasnoludów, lecz wbrew nim.
W obozie ludzi i elfów Bilbo spotyka Barda i króla elfów. Ujawnia im Arcyklejnot – jedyną rzecz, której Thorin pragnie bardziej niż całego skarbu. Oddaje klejnot jako narzędzie negocjacji, zrzekając się swojej czternastej części skarbu, którą obiecali mu krasnoludy.
W obozie Bilbo spotyka niespodziewanie Gandalfa. Czarodziej wrócił z tajemnej misji i pochwala odwagę hobbita, nazywając go prawdziwym bohaterem. Gandalf wie, że Bilbo ryzykuje życie – Thorin może uznać go za zdrajcę.
Pora na…
Rozdział XVII – Chmury pękają
Następnego dnia Bard przybywa pod Bramę z poselstwem. Pokazuje Thorinowi Arcyklejnot i proponuje wymianę: klejnot za czternastą część skarbu, która należała się Bilbowi i którą teraz hobbit przekazuje na rzecz pokoju.
Reakcja Thorina jest gwałtowna. Oskarża Bilba o zdradę, nazywa go złodziejem i grozi śmiercią. Bilbo, zresztą drżący, ale stanowczy, przyznaje się do oddania klejnotu. Gandalf interweniuje, chroniąc hobbita i wymuszając odroczenie negocjacji.
Tymczasem z żelaznych wzgórz przybywają wojska Daina – świeża armia krasnoludów gotowa do walki. Napięcie między trzema armiami osiąga punkt krytyczny. Bitwa wydaje się nieunikniona.
Wtedy z północy nadciąga nowe zagrożenie – ogromna armia goblinów i wargów pod wodzą Bolga, syna Wielkiego Goblina. Pragną zemsty za śmierć swojego władcy i wyczuwają okazję do zdobycia skarbu, gdy trzy armie wykrwawią się nawzajem.
W obliczu wspólnego wroga krasnoludy, ludzie i elfy jednoczą siły. Rozpoczyna się bitwa pięciu armii – najkrwawsza bitwa, jaką Bilbo kiedykolwiek widział. Walczą ramię w ramię ci, którzy chwilę wcześniej byli wrogami. Na niebie pojawiają się Wielkie Orły, a z lasów nadbiega Beorn w postaci gigantycznego niedźwiedzia.
Bilbo walczy na skrzydłach, używając Żądła i Pierścienia. W pewnym momencie kamień uderza go w głowę i hobbit traci przytomność. Nie widzi końca bitwy.
Rozdział XVIII – Droga powrotna
Bilbo budzi się na polu bitwy. Orły i Beorn przechylili szalę zwycięstwa – niedźwiedź osobiście zabił Bolga, rozpraszając armię goblinów. Wargowie uciekli, gobliny zostały rozbite.
Ale zwycięstwo ma gorzki smak. Thorin Dębowa Tarcza leży śmiertelnie ranny w namiocie. Bilbo zostaje przyprowadzony na ostatnie pożegnanie. Thorin przeprasza za swoją chciwość i gniew, mówiąc, że gdyby więcej ludzi ceniło dom i piosenki ponad złoto, świat byłby szczęśliwszy.
Śmierć Thorina kończy pewną epokę. Pochowują go w Samotnej Górze z Arcyklejnotem na piersi i mieczem Orkrist u boku. Fíli i Kíli, jego siostrzeńcy, również zginęli, broniąc wuja. Nowym Królem pod Górą zostaje Dain II.
Podział skarbów odbywa się sprawiedliwie. Bard otrzymuje część dla odbudowy Dale i nędzy ludzi znad jeziora. Król elfów dostaje należną mu zapłatę. Bilbo przyjmuje tylko niewielką część – tyle, ile udźwignie jego kucyk. Ma też elficką zbroję i kilka pamiątek.
Bilbo wyrusza w drogę powrotną z Gandalfem, przez odbudowujące się Dale i dom Beorna, który żywcem grzebie przyjaciół – znaczy, który pochował przyjaciół poległych w walce z orkami ścigającymi uciekinierów spod Góry.
Przed nami:
Rozdział XIX – Ostatni akt
Bilbo i Gandalf zatrzymują się w Rivendell u Elronda. Tam Bilbo dowiaduje się o wielkiej naradzie dobrych czarodziejów i elfów – mistrzów białej magii i dobrych czarodziejów, którzy połączyli siły, by wypędzić czarnoksiężnika z jego mrocznej fortecy Dol Guldur w Mrocznej Puszczy. To wyjaśnia, dokąd Gandalf zniknął podczas wyprawy.
Ta mrocznej fortecy był siedliskiem zła, które zatruwało puszczę. Jej upadek oznacza, że Mroczna Puszcza – a przynajmniej jej część – zacznie się oczyszczać. Wielka rada mistrzów białej magii odniosła sukces.
Podróż do Shire przebiega spokojnie. Góry Mgliste są bezpieczniejsze po rozbiciu goblinów. Po niemal roku nieobecności Bilbo wraca do Hobbitonu – i zastaje licytację swojego majątku. Sąsiedzi uznali go za zmarłego i wyprzedają jego dobytek.
Bilbo odzyskuje większość rzeczy, choć niektóre musi odkupić. Wakacje pewnego hobbita dobiegły końca, ale nic już nie będzie takie samo. Sąsiedzi uważają go za dziwaka, który zadaje się z czarodziejami i elfami. Utracił szacunek, ale zyskał coś cenniejszego.
W spokojnym Bag End Bilbo zaczyna spisywać pamiętnik „Tam i z powrotem, wakacje pewnego hobbita”. Gandalf i Balin odwiedzają go czasem, a tajemniczy pierścień spoczywa bezpiecznie w kieszeni kamizelki. Historia hobbita dobiegła końca – ale historia Pierścienia dopiero się zaczyna.
Bohaterowie „Hobbita” – krótkie charakterystyki
Poniższa sekcja podsumowuje najważniejsze postacie powieści, co może być pomocne przy omawianiu lektury lub przygotowaniu do sprawdzianu.
| Postać | Rola w fabule | Kluczowe cechy |
|---|---|---|
| Bilbo Baggins | Główny bohater, „włamywacz” Kompanii | Początkowo tchórzliwy domator, który stopniowo odkrywa w sobie odwagę, pomysłowość i gotowość do poświęceń. Posiadacz magicznego Pierścienia. |
| Gandalf | Czarodziej, mentor i opiekun wyprawy | Inicjuje całą wyprawę, ratuje bohaterów z najgorszych opresji i ma szerszy plan dotyczący walki ze złem w Śródziemiu. Znika i pojawia się w kluczowych momentach. |
| Thorin Dębowa Tarcza | Przywódca krasnoludów, potomek królów | Dumny, honorowy i odważny, ale podatny na „chorobę złota”. Jego chciwość prowadzi do konfliktu z sojusznikami, ale przed śmiercią znajduje odkupienie. |
| Smaug | Antagonista, smok strzegący skarbu | Uosobienie chciwości i niszczycielskiej siły. Inteligentny i próżny, zostaje pokonany dzięki swojej słabości – nieosłoniętemu miejscu na brzuchu. |
| Bard | Łucznik z Esgaroth, zabójca Smauga | Potomek królów Dale, przywódca ludzi. Zabija smoka i staje się obrońcą swojego ludu, a później odbudowuje królestwo Dale. |
Pozostałe ważne postacie
Elrond to mądry pół-elf, władca Rivendell, który pomaga Kompanii odczytać runy na mapie i daje im schronienie przed dalszą podróżą. Jego dom jest ostatnim bastionem cywilizacji przed dzikimi krainami.
Beorn – tajemniczy zmiennokształtny, przyjacielem niedźwiedzi i władca doliny u stóp Gór Mglistych. Pomaga Kompanii po ucieczce przed goblinami i odgrywa kluczową rolę w Bitwie Pięciu Armii, zabijając Bolga.
Król Leśnych Elfów (Thranduil) rządzi elfami Mrocznej Puszczy z podziemnego pałacu. Początkowo więzi krasnoludów, ale ostatecznie staje po stronie dobra w Bitwie Pięciu Armii.
Dain II Żelazna Stopa to kuzyn Thorina z żelaznych wzgórz. Przybywa z armią na pomoc i po śmierci Thorina zostaje nowym Królem pod Górą, sprawiedliwie dzieląc skarb.
Gollum – kluczowa postać dla całego uniwersum Tolkiena. Niegdyś hobbit podobny do Bilba, zniekształcony przez wieki posiadania Pierścienia. Jego rola w „Hobbicie” jest początkiem wielkiej historii rozwiniętej we „Władcy Pierścieni”.
Najważniejsze motywy i znaczenie „Hobbita”
Ta sekcja wykracza poza samą fabułę i podsumowuje głębszy sens powieści, co może być przydatne przy interpretacji tekstu na lekcjach.
Motyw drogi i dojrzewania
„Hobbit” to klasyczna opowieść o inicjacji – przemianie zwykłego, niechętnego bohatera w kogoś niezwykłego. Bilbo na początku jest statecznym, nieśmiałym hobbitem, który ceni wygodę i bezpieczeństwo ponad wszystko. Wyprawa zmusza go do konfrontacji z własnymi lękami.
Każde wyzwanie – trolle, gobliny, pająki, smok – jest kolejnym krokiem w procesie dojrzewania. Kulminacją tej przemiany jest decyzja o oddaniu Arcyklejnotu – samodzielny, moralny wybór, który może kosztować go życie. To moment, w którym Bilbo przestaje być biernym uczestnikiem przygody, a staje się jej prawdziwym bohaterem.
Chciwość i odpowiedzialność
Tolkien wielokrotnie ostrzega przed destrukcyjną siłą chciwości. Smaug jest jej najbardziej oczywistym ucieleśnieniem – smok, który leży na skarbie nie dlatego, że go potrzebuje, ale dlatego, że nie może znieść, by ktokolwiek inny go posiadał.
Ale ta sama „choroba złota” dotyka Thorina. Dumny król krasnoludów, który wyruszył odzyskać dziedzictwo przodków, sam staje się więźniem skarbu. Jego odmowa podzielenia się bogactwem niemal prowadzi do wojny między sojusznikami. Tylko śmiertelna rana i przebaczenie Bilba pozwalają mu umrzeć z honorem.
Bilbo jest przeciwwagą dla tej chciwości. Odrzuca swoją część skarbu, by zapobiec rozlewowi krwi. Wraca do domu z niewielkim bagażem, ale z czystym sumieniem i przyjaźniami, które przetrwają lata.
Przyjaźń i współpraca między rasami
W Bitwie Pięciu Armii krasnoludy, ludzie i elfy – dotychczas skłóceni o skarb – jednoczą się przeciwko wspólnemu wrogowi. To jeden z najważniejszych przekazów powieści: w obliczu prawdziwego zła różnice schodzą na dalszy plan.
Tolkien, pisząc „Hobbita” w latach 30. XX wieku, tworzył opowieść o współpracy i przezwyciężaniu uprzedzeń. Bilbo, „mały” hobbit, okazuje się kluczowy dla sukcesu całej misji. Gandalf wybiera go nie mimo jego zwyczajności, ale właśnie z jej powodu – czasem najprostsze cnoty: odwaga, lojalność, empatia – są najcenniejsze.
Znaczenie „Hobbita” jako wprowadzenia do „Władcy Pierścieni”
Choć „Hobbit” był początkowo samodzielną opowieścią dla dzieci, stał się fundamentem największego dzieła Tolkiena. Pierścień znaleziony przez Bilba okazuje się Jedynym Pierścieniem – najpotężniejszą i najgroźniejszą bronią Śródziemia.
Gandalf, który w „Hobbicie” wydaje się po prostu życzliwym czarodziejem, jest w rzeczywistości jednym z mistrzów białej magii – Majarów wysłanych do Śródziemia, by walczyć z Cieniem. Jego „pilne sprawy” podczas wyprawy to udział w wielkiej radzie dobrych czarodziejów, która wypędza Saurona z Dol Guldur.
Elfickie miecze z Gondolinu, elfy Rivendell i Mrocznej Puszczy, groźba z północy – wszystko to zyskuje głębszy sens w kontekście „Władcy Pierścieni”. Dla czytelników, którzy znają całą historię, „Hobbit” jest prologiem do epickiej walki o losy Śródziemia.
Kilka słów na koniec
„Hobbit, czyli tam i z powrotem” to ponadczasowa opowieść o zwykłym bohaterze w niezwykłych okolicznościach. Sprzedana w ponad 100 milionach egzemplarzy i przetłumaczona na ponad 50 języków, wciąż inspiruje kolejne pokolenia czytelników.
Jeśli to streszczenie rozbudziło Twoją ciekawość, sięgnij po oryginał – bogactwo języka Tolkiena, jego piosenki krasnoludów i opisy Śródziemia nie da się w pełni oddać w żadnym skrócie. A dla tych, którzy poznali już historię Bilba, czeka „Władca Pierścieni” – kontynuacja, która pokazuje, jak mały złoty pierścień z kieszeni hobbita może zmienić losy całego świata.
Jeśli szukasz sprawdzonych produktów, które pomogą w codziennej pracy, zapraszam do zapoznania się z ofertą mojego sklepu! 😊
Powiązane produkty:
Ferdydurke – streszczenie + materiały edukacyjne
Spotkanie nad morzem – streszczenie + materiały edukacyjne
Opowieści z Narnii – streszczenie + materiały edukacyjne
Pisownia „nie” z różnymi częściami mowy – praktyczny przewodnik
Magiczne drzewo. Czerwone krzesło – streszczenie, bohaterowie i najważniejsze motywy
Balladyna – streszczenie + materiały edukacyjne!