Czym są wyrazy złożone?

Wyrazy złożone to takie wyrazy, które powstały z połączenia dwóch lub więcej podstaw słowotwórczych. Oznacza to, że w jednym wyrazie łączą się znaczenia kilku innych wyrazów.

Przykłady wyrazów złożonych to: samolot, listonosz, ciemnoniebieski, rolno-spożywczy, północno-wschodni.

Jak powstają wyrazy złożone?

Wyrazy złożone najczęściej tworzy się przez połączenie dwóch członów, czyli części pochodzących od różnych wyrazów. Czasami człony te łączy specjalna głoska, nazywana formantem łączącym, najczęściej -o- lub -i-.

Przykłady:

• listonosz = list + nosić, czyli ktoś, kto nosi listy,
• samolot = sam + lot, czyli maszyna, która sama lata,
• ciemnoniebieski = ciemny + niebieski, czyli kolor będący ciemnym odcieniem niebieskiego,
• wielkanocny = Wielka + Noc, czyli związany z Wielkanocą.

Rodzaje wyrazów złożonych

• Zrosty – powstają z połączenia wyrazów, które zrosły się w jedną całość, np. Wielkanoc, dobranoc, zmartwychwstanie.
• Złożenia – składają się z dwóch podstaw słowotwórczych, często połączonych głoską -o-, np. parowóz, wodospad, listonosz.
• Zestawienia – składają się z dwóch lub więcej wyrazów zapisywanych oddzielnie, które razem tworzą jedną nazwę, np. szkoła podstawowa, język polski, Boże Narodzenie.

Zasady tworzenia wyrazów złożonych

Podczas tworzenia wyrazów złożonych warto zwrócić uwagę na znaczenie połączonych członów oraz sposób ich zapisu. Niektóre wyrazy zapisujemy łącznie, inne z łącznikiem, a jeszcze inne rozdzielnie.

• Pisownia łączna – gdy człony tworzą jeden wyraz, np. samochód, listonosz, wodospad, ciemnozielony.
• Pisownia z łącznikiem – gdy oba człony są równorzędne, np. biało-czerwony, polsko-angielski, społeczno-kulturalny.
• Pisownia rozdzielna – gdy wyrazy tworzą stałe połączenie, ale zachowują odrębność, np. język polski, szkoła średnia, droga mleczna.

Na co trzeba uważać?

• Nie każdy długi wyraz jest wyrazem złożonym – ważne jest to, czy można wskazać w nim co najmniej dwie podstawy słowotwórcze.
• W wyrazach złożonych często trzeba rozpoznać, z jakich wyrazów powstały poszczególne człony.
• Szczególną uwagę należy zwracać na pisownię przymiotników złożonych, np. jasnoniebieski, ale biało-czerwony.

Przykłady dla uczniów

Wyrazy złożone pomagają tworzyć nowe nazwy osób, przedmiotów, cech, miejsc i zjawisk. Dzięki nim język staje się bogatszy, a uczniowie mogą lepiej zrozumieć, jak powstają nowe słowa.