Czym jest zdanie pojedyncze, zdanie złożone i wypowiedzenie wielokrotnie złożone?

Zdanie pojedyncze, zdanie złożone i wypowiedzenie wielokrotnie złożone różnią się przede wszystkim liczbą orzeczeń, czyli czasowników w formie osobowej. Aby rozpoznać rodzaj zdania, warto najpierw znaleźć w nim orzeczenia.

Zdanie pojedyncze

Zdanie pojedyncze to wypowiedzenie, które zawiera jedno orzeczenie. Oznacza to, że mówi o jednej czynności, stanie lub zdarzeniu.

Przykłady:

• Ania czyta książkę. – jedno orzeczenie: czyta
• Uczniowie piszą sprawdzian. – jedno orzeczenie: piszą
• Na niebie świeci słońce. – jedno orzeczenie: świeci

Zdanie pojedyncze może być krótkie lub rozbudowane, ale nadal pozostaje pojedyncze, jeśli ma tylko jedno orzeczenie.

Przykład:
Wczoraj po południu moja młodsza siostra czytała ciekawą książkę w ogrodzie.
To nadal zdanie pojedyncze, ponieważ zawiera tylko jedno orzeczenie: czytała.

Zdanie złożone

Zdanie złożone to wypowiedzenie, które zawiera dwa orzeczenia. Składa się z dwóch zdań składowych, które są ze sobą połączone znaczeniowo.

Przykłady:

• Ania czyta książkę i robi notatki. – orzeczenia: czyta, robi
• Poszedłem do biblioteki, ponieważ potrzebowałem lektury. – orzeczenia: poszedłem, potrzebowałem
• Kiedy zadzwonił dzwonek, uczniowie wyszli z klasy. – orzeczenia: zadzwonił, wyszli

Rodzaje zdań złożonych

Zdania złożone dzielimy najczęściej na współrzędnie złożone i podrzędnie złożone.

• Zdanie złożone współrzędnie – zdania składowe są wobec siebie równorzędne, czyli żadne nie zależy od drugiego.
  Przykład: Ola śpiewała, a Tomek grał na gitarze.
• Zdanie złożone podrzędnie – jedno zdanie składowe jest ważniejsze, a drugie je uzupełnia lub wyjaśnia.
  Przykład: Nie poszedłem na spacer, ponieważ padał deszcz.

Wypowiedzenie wielokrotnie złożone

Wypowiedzenie wielokrotnie złożone to wypowiedzenie, które zawiera trzy lub więcej orzeczeń. Składa się więc z co najmniej trzech zdań składowych.

Przykłady:

• Kiedy wróciłem ze szkoły, zjadłem obiad i odrobiłem lekcje.
  Orzeczenia: wróciłem, zjadłem, odrobiłem
• Uczniowie weszli do klasy, usiedli w ławkach i otworzyli zeszyty, ponieważ rozpoczęła się lekcja.
  Orzeczenia: weszli, usiedli, otworzyli, rozpoczęła się
• Gdy przestał padać deszcz, dzieci wybiegły na boisko, zaczęły grać w piłkę i śmiały się radośnie.
  Orzeczenia: przestał padać, wybiegły, zaczęły grać, śmiały się

Jak rozpoznać rodzaj wypowiedzenia?

1. Przeczytaj dokładnie całe wypowiedzenie.
2. Znajdź wszystkie orzeczenia, czyli czasowniki w formie osobowej.
3. Policz orzeczenia.
4. Określ rodzaj wypowiedzenia.

Najprościej zapamiętać, że liczba orzeczeń pomaga rozpoznać rodzaj zdania. Jedno orzeczenie oznacza zdanie pojedyncze, dwa orzeczenia – zdanie złożone, a trzy lub więcej orzeczeń – wypowiedzenie wielokrotnie złożone.