Ta sama melodia, dwa różne światy – sprawdzian z „Katarynki” o empatii i przemianie pana Tomasza

Dla pana Tomasza dźwięk katarynki jest początkowo uciążliwym hałasem, który zakłóca spokój. Dla niewidomej dziewczynki ta sama muzyka staje się źródłem radości i jednym z nielicznych sposobów poznawania świata. Ten wyrazisty kontrast stanowi punkt wyjścia do sprawdzenia, czy uczeń rozumie nie tylko wydarzenia przedstawione w noweli, ale również jej przesłanie.

Przygotowałam test z lektury, który prowadzi ucznia od znajomości faktów do refleksji nad empatią, samotnością, nierównościami społecznymi oraz odpowiedzialnością za potrzeby drugiego człowieka.

Jedna katarynka – dwie zupełnie różne reakcje

Pan Tomasz ceni wygodę, ciszę i uporządkowane życie. Nie dostrzega jednak, że na tym samym podwórzu mieszka dziecko pozbawione wzroku, wielu wrażeń i kontaktu ze światem.

Niewidoma dziewczynka poznaje otoczenie za pomocą słuchu, dotyku i odczuwania ciepła. Muzyka, która irytuje mecenasa, pozwala jej przeżyć chwilę prawdziwego szczęścia.

Zadania pomagają uczniowi wyjaśnić przyczyny tych odmiennych reakcji i dostrzec, że wartość danego doświadczenia zależy od sytuacji oraz potrzeb człowieka.

Od własnej wygody do konkretnej pomocy

Sprawdzian prowadzi przez kolejne etapy przemiany pana Tomasza: od niechęci do kataryniarzy, przez zauważenie radości dziewczynki, aż po decyzje świadczące o rzeczywistej chęci pomocy. Uczeń musi rozpoznać, czym konkretne działanie różni się od samego współczucia.

Istotnym elementem materiału jest również porównanie dwóch światów istniejących na jednym podwórzu: dostatniego życia mecenasa i skromnych warunków niewidomego dziecka, jego matki oraz jej przyjaciółki. Dzięki temu sprawdzian z lektury pozwala poruszyć problem ubóstwa, nierówności społecznych i obojętności wobec osób mieszkających tuż obok.

Co rozwija ten sprawdzian?

• Łączy znajomość fabuły z analizą przemiany głównego bohatera.
• Utrwala motywy ubóstwa, miłości matczynej, osamotnienia i sztuki.
• Pomaga zrozumieć, jak osoba niewidoma może poznawać świat za pomocą innych zmysłów.
• Uczy porównywania różnych perspektyw i reakcji na to samo wydarzenie.
• Rozwija wrażliwość na sytuację osób z niepełnosprawnością.
• Skłania do refleksji nad różnicą między współczuciem a realną pomocą.
• Ćwiczy rozpoznawanie uczuć i zamiarów bohaterów na podstawie ich wypowiedzi.
• Uczy ostrożnego wnioskowania – zakończenie noweli nie potwierdza, że dziewczynka odzyskała wzrok.
• Rozwija argumentowanie z wykorzystaniem przykładu literackiego oraz sytuacji z codziennego życia.

Dlaczego warto wykorzystać materiał w szkole i w domu?

Nauczyciel może sprawdzić, czy uczeń zna treść noweli, rozumie przyczyny zmiany postawy pana Tomasza, potrafi zestawić sytuację bohaterów i uzasadnić własne stanowisko konkretnym wydarzeniem.

Rodzic może wykorzystać pytania do uporządkowania wiadomości oraz rozmowy z dzieckiem o empatii, samotności, niepełnosprawności i dostrzeganiu potrzeb innych. Materiał pokazuje również, że coś niewygodnego dla jednej osoby może mieć ogromną wartość dla kogoś znajdującego się w zupełnie innej sytuacji.

Zakres i konstrukcja arkusza

Sprawdzian obejmuje całą nowelę Bolesława Prusa. Zawiera 10 zadań przewidzianych na 45 minut pracy, za które uczeń może zdobyć łącznie 40 punktów.

Arkusz łączy wybór odpowiedzi, prawdę i fałsz, dopasowywanie motywów, uzupełnianie luk, porządkowanie wydarzeń, rozpoznawanie postaci i uczuć, porównywanie sytuacji bohaterów oraz zadania otwarte i argumentacyjne.

Wybrane ćwiczenia – na przykład dotyczące motywów, zmysłów, kolejności przemiany pana Tomasza lub reakcji bohaterów na muzykę – można wykorzystać oddzielnie jako krótką kartkówkę.

Nie tylko znajomość wydarzeń

Znajomość motywów i problematyki danej lektury jest kluczowa i pomaga w dalszej nauce oraz pogłębionej analizie utworu. Ten sprawdzian pozwala zauważyć, że w „Katarynce” najważniejsza zmiana nie dotyczy samej muzyki, lecz sposobu, w jaki pan Tomasz zaczyna dostrzegać drugiego człowieka.

Powiązane produkty:

Katarynka – bohaterowie – sprawdzian (2 strony A4) + odpowiedzi Plan pracy świetlicy szkolnej 2026/2027 – PDF Janko Muzykant – bohaterowie – sprawdzian (2 strony A4) + odpowiedzi Janko Muzykant – sprawdzian – motywy i problematyka (10 zadań) Odejmowanie w zakresie do 1000 – karty pracy do druku PDF Akademia pana Kleksa – sprawdzian – motywy i problematyka (10 zadań)