Zaburzenia integracji sensorycznej – objawy
Integracja sensoryczna (SI) to sposób porządkowania informacji – odbieranych przez zmysły – przez mózg człowieka. Dzięki temu procesowi jesteśmy w stanie prawidłowo ocenić sytuację, w której się znajdujemy, właściwie reagować, odwoływać się do wcześniejszych doświadczeń i planować celowe działania. Zaburzenia integracji sensorycznej mogą dać o sobie znać już w wieku niemowlęcym. Po czym rozpoznać takie problemy na różnych etapach życia?
Czym jest integracja sensoryczna?
Aby zrozumieć, na czym polegają zaburzenia integracji sensorycznej, należy w pierwszej kolejności wyjaśnić charakter tego procesu. Zasadniczo, integracja sensoryczna (SI) obejmuje:
- rejestrację, czyli odbiór bodźców,
- selekcję, czyli określenie, które bodźce analizujemy dalej, a które odrzucamy,
- przetwarzanie informacji.
Prawidłowa interpretacja bodźców odbieranych przez zmysły jest niezbędna do wywołania odpowiednich reakcji. Dzięki takim procesom człowiek może bowiem adaptować się do różnych warunków otoczenia. Jeśli integracja sensoryczna jest zaburzona, prowadzi to do dyskomfortu, frustracji i problemów rozwojowych.
Może Cię zainteresować:
- Integracja Sensoryczna – gazetka szkolna
- Sprawozdanie z zajęć Integracji Sensorycznej (przykład)
- Wypełniony dziennik praktyk: Integracja Sensoryczna
- Integracja sensoryczna: Tematy do dziennika
- Opinia: dziecko z zaburzeniami integracji sensorycznej w przedszkolu
Okres dzieciństwa jest najważniejszym etapem dla rozwoju sensorycznego, a układ zmysłów stanowi wtedy podstawę dla dojrzewania całego organizmu. W związku z tym zakłócenia w obrębie tych procesów mogą wpływać między innymi na sferę rozwoju poznawczego, emocjonalnego czy społecznego dziecka.
Integracja sensoryczna to funkcja ośrodkowego układu nerwowego. Jest to proces neurologiczny, który pozwala wykorzystać bodźce płynące z ciała i otoczenia do celowego działania. Organizm odbiera i przetwarza informacje pozyskane przez zmysł:
- węchu,
- dotyku,
- słuchu,
- smaku,
- wzroku,
- równowagi,
- czucia głębokiego.
Zaburzenia tego procesu mogą dotyczyć więc różnych czynności i powodować problemy związane nie tylko z motoryką (ruchem), ale także z zachowaniem dziecka, jego relacjami społecznymi czy uczeniem się.
Co prowadzi do zaburzeń integracji sensorycznej?
Zaburzenia integracji sensorycznej mogą mieć różne przyczyny. Problemy tego typu często towarzyszą dzieciom ze spektrum autyzmu, a wynikają z defektów w obszarach mózgu odpowiedzialnych za regulowanie procesów integracji sensorycznej. Takie maluchy wykazują więc między innymi nadwrażliwość na dotyk, światło, zapachy i dźwięki. Mają też trudności z selekcją bodźców, co prowadzi do przeciążenia organizmu przez ich nadmiar.
Zasadniczo, wśród potencjalnych przyczyn zaburzeń integracji sensorycznej wymienia się:
- czynniki prenatalne, np. palenie papierosów czy picie alkoholu w ciąży,
- uwarunkowania genetyczne,
- ciążę mnogą,
- przedwczesny poród,
- niską masę urodzeniową,
- stres po narodzinach, np. towarzyszący cięciu cesarskiemu,
- inne niekorzystne okoliczności okołoporodowe.
Zaburzenia SI zwykle towarzyszą więc dziecku już od urodzenia. Z czasem mogą narastać, prowadząc do różnych problemów rozwojowych. Na jakie objawy zaburzeń integracji sensorycznej warto zwrócić więc uwagę?
Objawy zaburzeń integracji sensorycznej
Zaburzenia integracji sensorycznej można podzielić na trzy główne typy:
- dysfunkcje dotykowe,
- dysfunkcje słuchowe,
- dysfunkcje ruchowe.
Na tej podstawie da się wyodrębnić także określone grupy objawów, które wskazują na istnienie takich zaburzeń. Dziecko może więc szukać bodźców dotykowych lub przejawiać nadwrażliwość na dotyk. W pierwszym przypadku będzie:
- pocierać ręce i nogi o różne faktury,
- szukać mocnego dotyku, przytulania,
- drapać się, nawet do krwi,
- preferować intensywne smaki (pikantne, kwaśne),
- badać przedmioty ustami,
- przysuwać się do innych osób w poszukiwaniu kontaktu cielesnego.
Z kolei dziecko nadwrażliwe na dotyk może:
- unikać kąpieli, brudzących zabaw, ciasnych ubrań,
- reagować lękiem na dotyk,
- cofać się przed dotykiem,
- unikać fryzjera, lekarza,
- unikać zabiegów takich jak mycie włosów, obcinanie paznokci,
- denerwować się owadami,
- unikać chodzenia boso,
- wykazywać niechęć do przytulania, poklepywania,
- chodzić na palcach,
- być wybiórcze przy jedzeniu.
Jeśli chodzi o zmysł słuchu, warto pamiętać, że ma on związek nie tylko z odbieraniem dźwięków, ale również z utrzymaniem równowagi. Integracja słuchowa wpływa też na rozwój mowy, czyli nadawanie dźwięków. Nadwrażliwość słuchowa może objawiać się między innymi poprzez:
- zmęczenie na skutek przebywania w głośnym miejscu, np. w przedszkolu,
- częste zasłanianie uszu,
- unikanie grających zabawek,
- próby tłumienia nieprzyjemnych dźwięków poprzez własny krzyk,
- pobudzenie na skutek głośnych lub mnogich dźwięków,
- wybiórcze reagowanie na polecenia opiekuna.
W zakresie zaburzeń integracji sensorycznej ruchowej dziecko może przejawiać z kolei chęć unikania lub chęć poszukiwania bodźców ruchowych. Jeśli dziecko unika takiej stymulacji:
- boi się wysokości, nawet wchodzenia po schodach,
- nie lubi ruchu,
- nie lubi zabaw typu równoważnia, huśtawka, karuzela,
- nie lubi odchylać głowy do tyłu,
- może nie zdawać sobie sprawy z faktu, że się porusza lub upada.
W sytuacji odwrotnej, kiedy dziecko potrzebuje bodźców ruchowych:
- lubi skakać, biegać,
- zachowuje się impulsywnie, agresywnie,
- ma problemy z koncentracją,
- szuka silnych wrażeń,
- nie może usiedzieć w jednej pozycji,
- porusza się intensywniej/mocniej niż rówieśnicy, np. na huśtawce czy karuzeli.
Jakie zachowania sugerują zaburzenia integracji sensorycznej?
Zaburzenia integracji sensorycznej wskazują na fakt, że mózg dziecka nie jest zdolny do prawidłowego przetwarzania bodźców. To prowadzi z kolei do wielu problemów, które mogą dotyczyć różnych obszarów rozwojowych, nie tylko koordynacji ruchowej czy koncentracji uwagi. O diagnozie i terapii integracji sensorycznej warto pomyśleć więc, kiedy dziecko:
- jest płaczliwe,
- często wybudza się w nocy,
- ma problemy z zasypianiem,
- jest niezdarne,
- nie jest samodzielne,
- przewraca się na prostej drodze,
- wpada na przedmioty,
- łatwo się rozprasza,
- nie potrafi utrzymać prawidłowej postawy ciała,
- często zmienia pozycję,
- porusza się zbyt wolno lub zbyt szybko,
- zachowuje się zbyt emocjonalnie,
- reaguje w sposób, który trudno jest zrozumieć,
- odczuwa niepokój, kiedy musi oderwać nogi od podłogi,
- nie lubi zabiegów takich jak mycie głowy,
- nie lubi nosić nowych rzeczy,
- unika zabaw zespołowych,
- nadmiernie przejmuje się brudnymi dłońmi,
- bardzo szybko się męczy lub wydaje się nigdy nie być zmęczone,
- nie wie, od czego zacząć wykonywanie nowej czynności,
- myli kierunki,
- długo nie może odnaleźć się w nowym miejscu,
- szuka ekstremalnych przeżyć,
- nie zwraca uwagi na niebezpieczeństwo,
- nie ma dominującej ręki.
Objawy zaburzeń integracji sensorycznej u nastolatków i dorosłych
Nieleczone zaburzenia integracji sensorycznej mogą prowadzić do problemów w okresie nastoletnim. Dotyczy to między innymi trudności z nauką, z nawiązywaniem relacji czy z wykonywaniem codziennych aktywności. Brak motywacji czy problemy emocjonalne często wynikają właśnie z braku zdolności do poprawnego przetwarzania bodźców sensorycznych. Nastolatek z takimi zaburzeniami może więc:
- nie wykazywać reakcji na ból,
- poszukiwać silnych wrażeń,
- często potykać się, być niezdarny ruchowo,
- przesadnie reagować na jasne światło, hałas, mocne zapachy,
- mieć problemy z koncentracją uwagi,
- mieć problemy z organizacją pracy,
- być wycofany społecznie,
- unikać nowych sytuacji,
- mieć niskie poczucie własnej wartości.
Zaburzenia integracji sensorycznej towarzyszą człowiekowi od urodzenia, dlatego mogą dawać o sobie znać również w wieku dorosłym. Dorosła osoba z takimi problemami często nie potrafi kontrolować i regulować swoich emocji. Może również:
- unikać jazdy windą,
- mieć lęk przed lataniem samolotem,
- cierpieć na chorobę lokomocyjną,
- postrzegać się jako niezdarną,
- mieć trudności z prowadzeniem samochodu,
- odczuwać niechęć do zatłoczonych miejsc,
- mieć trudności w kontaktach z innymi,
- unikać noszenia niektórych ubrań, np. z gryzącej wełny,
- wykazywać niechęć do chodzenia po nierównym podłożu,
- nadmiernie zwracać uwagę na dźwięki w tle, itd.
Nieleczone zaburzenia SI mogą nasilać się, prowadząc do stanów lękowych czy izolacji społecznej, a następnie do depresji i innych zaburzeń psychicznych. W przypadku zaobserwowania takich objawów warto więc podjąć terapię integracji sensorycznej – bez względu na wiek.
Jeśli szukasz sprawdzonych produktów, które pomogą w codziennej pracy, zapraszam do zapoznania się z ofertą mojego sklepu! 😊
