Integracja sensoryczna i terapia SI – czym są?
Integracja sensoryczna ma związek ze zmysłami, którymi odbieramy otaczający nas świat. Jest to proces, w którym mózg uczy się prawidłowo przetwarzać otrzymywane bodźce, czyli odpowiadać na nie lub je ignorować. Każdy odbiera te sygnały w inny sposób, a dobre zintegrowanie informacji otrzymywanych z otoczenia przez nasze zmysły stanowi podstawę najbardziej optymalnego rozwoju.
Czym jest integracja sensoryczna?
Aby zrozumieć, co określa się mianem integracji sensorycznej, trzeba podkreślić fakt, że każdy człowiek otoczony jest przez różne bodźce. Wokół nas znajdują się przedmioty w różnych kolorach i kształtach. Słyszymy wokół siebie różne dźwięki. Czujemy zapachy, smakujemy rozmaite dania. Dotykamy różnych faktur. Możemy odbierać otaczający nas świat w taki sposób właśnie dzięki zmysłom.
Może Cię zainteresować:
- Integracja Sensoryczna – gazetka szkolna
- Sprawozdanie z zajęć Integracji Sensorycznej (przykład)
- Wypełniony dziennik praktyk: Integracja Sensoryczna
- Integracja sensoryczna: Tematy do dziennika
- Opinia: dziecko z zaburzeniami integracji sensorycznej w przedszkolu
To układ sensoryczny pozwala nam widzieć, czuć czy smakować. Należy pamiętać, że oprócz wzroku, smaku, słuchu czy węchu, człowiek dysponuje też zmysłem przedsionkowym i proprioceptywnym, które wraz ze zmysłem dotyku stanowią nasz system bazowy.
- Zmysł przedsionkowy to zmysł równowagi, który odpowiada za czucie ciała w przestrzeni. Wpływa on na postawę ciała, koordynację ruchową, napięcie mięśni.
- Zmysł proprioceptywny wiąże się z czuciem głębokim – na poziomie stawów, mięśni, ścięgien. Pozwala on z zamkniętymi oczami, na przykład, trafić łyżką do buzi.
Oba zmysły współpracują ze sobą nierozerwalnie i na ich podstawie rozwijają się pozostałe zmysły. Integracja sensoryczna jest natomiast procesem, który pozwala uporządkować i zinterpretować bodźce odbierane przez mózg, wcześniej pozyskane przez zmysły. To dzięki SI człowiek wie, jak powinien zareagować na informacje docierające do niego z otoczenia. Integracja sensoryczna jest więc podstawą codziennych interakcji, zachowań, a także procesu nauki.
Integracja sensoryczna w praktyce
Jeśli proces integracji sensorycznej przebiega prawidłowo, człowiek odbiera i przetwarza informacje napływające ze świata zewnętrznego w sposób poprawny. Jest w stanie trafnie ocenić swoją sytuację i reaguje odpowiednio do niej, na przykład: ścisza muzykę, kiedy jest dla niego za głośna; odsuwa rękę od gorącego garnka; nie sięga po coś, co pachnie nieświeżo i tak dalej.
Jednak kiedy integracja sensoryczna jest zaburzona, mózg ma problemy z odbieraniem i przetwarzaniem informacji dostarczanych mu przez zmysły. Może uznawać delikatny dotyk za bolesny, a zapachy i dźwięki otoczenia za zbyt intensywne. Zaburzenia integracji sensorycznej znacząco utrudniają więc codzienne funkcjonowanie. Odbierają możliwość prawidłowego reagowania, a także działania celowego.
Terapia integracji sensorycznej (SI)
Integracja sensoryczna to proces, który zachodzi poza świadomością człowieka – jak oddychanie. Można jednak wesprzeć ją za pomocą terapii integracji sensorycznej (SI), która bazuje na neuroplastyczności mózgu, czyli zdolności układu nerwowego do adaptacji i zmiany.
Przy odpowiedniej stymulacji da się bowiem nauczyć mózg prawidłowego odbierania i interpretowania bodźców zewnętrznych. Jest to możliwe dzięki temu, że tkanka nerwowa – budująca mózg – ma zdolność samonaprawy, tworzenia nowych połączeń i zmieniania się. Może odzyskać więc utracone funkcje.
Terapia SI polega na wykonywaniu różnych aktywności, dopasowanych do potrzeb uczestnika. W trakcie zajęć dziecko nie uczy się żadnych konkretnych umiejętności, ale usprawnia procesy sensoryczne, dzięki którym możliwe jest rozwijanie różnych sprawności.
W dużym uproszczeniu można powiedzieć, że podczas terapii stymuluje się zmysły, a dzięki temu dochodzi do udoskonalenia zdolności z zakresu motoryki dużej i małej, koordynacji ruchowej czy koordynacji oko-ręka. Terapeuta powinien stworzyć przy tym bezpieczne i przyjazne dla dziecka środowisko, eliminując lub ograniczając bodźce niepożądane.
Co wykorzystuje się w ramach terapii SI?
Zajęcia w ramach terapii SI powinny odbywać się w odpowiednio przygotowanym do tego celu miejscu. Przyjmuje się, że najlepiej jest podzielić salę do prowadzenia takiej terapii na 3 strefy:
- Strefa pierwsza to gładka powierzchnia, na które można tworzyć tory przeszkód, jeździć na deskorolce, biegać slalomem.
- Strefa druga to miejsce pracy nad równowagą, czyli obszar z trampoliną, deskami równoważnymi czy kołyskami.
- Strefa trzecia to miejsce na miękkie materace i sprzęt podwieszony. Na materacach można wykonywać także ćwiczenia i masaże.
Zasadniczo w terapii SI stosuje się sprzęt specjalistyczny, który pomaga stymulować trzy podstawowe zmysły: dotyk, równowagę, czucie głębokie. Do tych narzędzi dołącza się także inne pomoce stymulujące wzrok, węch czy słuch. Celem terapii jest bowiem:
- koordynacja integralności zmysłów,
- kształtowanie prawidłowych wzorców ruchowych,
- wzmocnienie, bądź wyciszenie zaburzonych obszarów sensorycznych,
- poprawa równowagi,
- rozwijanie orientacji przestrzennej,
- kontrola napięcia mięśniowego,
- kształtowanie stabilnej postawy ciała.
Jakie korzyści zapewnia terapia SI?
Terapia integracji sensorycznej ma poprawiać jakość życia uczestników poprzez lepsze funkcjonowanie na co dzień. Prawidłowo prowadzona może:
- zwiększyć motywację do odkrywania/poznawania otoczenia,
- zwiększyć chęć nawiązywania kontaktów z innymi ludźmi,
- zmotywować do podejmowania aktywności,
- zwiększać chęć poznawania bodźców, czyli zdobywania doświadczeń,
- ułatwiać pokonywanie własnych słabości i lęków poprzez zbudowanie poczucia bezpieczeństwa,
- poprawiać orientację w przestrzeni,
- wspierać rozwój funkcji ruchowych, poznawczych, społecznych, emocjonalnych czy komunikacyjnych.
Jak rozpoznać, że dziecko potrzebuje terapii SI?
Zaburzenia integracji sensorycznej wskazują na fakt, że mózg nie jest w stanie prawidłowo przetwarzać bodźców zmysłowych. W takiej sytuacji można zaobserwować, że dziecko:
- jest płaczliwe, niespokojne,
- ma problemy z zaśnięciem lub wybudza się w nocy,
- jest niezdarne (ma słabą koordynację ruchową),
- ma trudności z samodzielnym jedzeniem,
- ma problem z utrzymaniem równowagi,
- może przewracać się na prostej drodze, wpadać ma stojące na drodze przedmioty,
- nie jest w stanie utrzymać prawidłowej postawy, np. podczas siedzenia zjeżdża z krzesła,
- nie może usiedzieć w jednym miejscu,
- często się rozprasza,
- jest nadwrażliwe emocjonalne – obraża się, upiera przy swoim,
- porusza się nieodpowiednio do sytuacji, tj. zbyt szybko lub zbyt wolno,
- bardzo lubi zabawę na huśtawce czy karuzeli, bądź całkowicie ich unika,
- jest impulsywne,
- ma problem z nauką jazdy na rowerze/hulajnodze,
- nie czuje się pewnie na niestabilnym, np. miękkim, podłożu,
- boi się wysokości,
- źle znosi zabiegi higieniczne,
- nie chce nosić nowych rzeczy,
- ma niechęć do brudzących zabaw,
- nie lubi się przytulać lub nadmiernie obściskuje innych,
- nie lubi bawić się w gry zespołowe,
- nie umie dopasować użytej siły do konkretnego zadania,
- nie umie planować swoich ruchów,
- bardzo szybko się męczy lub przeciwnie – wydaje się nigdy nie być zmęczone,
- lubi ekstremalne doświadczenia,
- jest zagubione w nowym miejscu, długo nie może się odnaleźć,
- ma problemy z pisaniem, czytaniem, wycinaniem nożyczkami.
Na problemy z integracją sensoryczną w bardzo młodym wieku mogą wskazywać również takie objawy jak niechęć do spacerów, wrażliwość na ostre światło i dźwięki, problemy ze snem, nadmierna płaczliwość, niechęć do kąpieli, niechęć do jazdy samochodem czy negatywne reagowanie na dotyk nowych faktur, np. piasku.
Kiedy należy rozpocząć terapię SI?
Ponieważ integracja sensoryczna jest czymś, z czym człowiek przychodzi na świat, zaburzenia w tym zakresie mogą pojawić się zaraz po narodzinach. Jeśli rodzic dostrzega wymienione wyżej symptomy u swojego dziecka, nie powinien zakładać, że malec po prostu z nich wyrośnie. Z czasem oznaki zaburzeń będą widoczne coraz bardziej, a przez to pojawią się też inne problemy związane z rozwojem dziecka.
Najczęściej zaburzenia integracji sensorycznej diagnozowane są na etapie wczesnoszkolnym. Wtedy najłatwiej jest zauważyć, że uczeń ma problemy z nauką czy zachowaniem. Nie ma jednak dolnej granicy wieku, która kwalifikuje dzieci do terapii. W przypadku wątpliwości warto zadbać więc o diagnozę rozwoju procesów sensorycznych malucha jak najwcześniej
Jeśli szukasz sprawdzonych produktów, które pomogą w codziennej pracy, zapraszam do zapoznania się z ofertą mojego sklepu! 😊
